واژگان و اصطلاحات مختلف در زبان شیرین مازندرانی (به همراه تلفظ انگلیسی و برگردان فارسی) شامل مجموعه ای از اسامی پرندگان – وسایل ها – مکان ها و رنگ ها و اعضای بدن – زمان ها و انواع بازی های محلی و سایر اصطلاحات که در این مجموعه تقدیم می گردد.

پرندگان و حیوانات
طلا: telah: خروس
مارکک: markek: مرغ مادر
سیکا: sika: اردک
نیمچه: nimcheh: جوجه
وک: vak: قورباغه
آروسک گل: arosek gal: نوعی موش بزرگ
گل: gal: موش
مر: mar: مار
کوز: kavez: لاک پشت
کندو: kando: زالو
شال: shal: شغال
بامشی: bameshi: گربه
کچ کج: kej kej: مرغ مادر که به همراه جوجه ها باشد
گو: goo: گاو
گوگزا: goo geza: گوساله
گومش: goomesh: گاو میش
جینکا: jineka: گاو نر
منگو: mango: گاو ماده
گسفن: gesfen: گوسفند
کسفن وره: gesfen vareh: بره
کلاج: kelaj: کلاغ
شکروم: shekerom: دسته هایی از سار
پیت کله: pit keleh: جغد
میچکا: michka: گنجشک
کوتر: koter: کبوتر
زیک: zik: نوعی پرنده بسیار کوچک
صحرا غاز: sahra ghaz: غاز صحرایی یا وحشی
صحرا سیکا: sahra sika: اردک صحرایی یا وحشی
چلچلا: chelchela: چلچله
رگ رگین: ragrakin: نوعی پرنده در آبندان ها
چاله خس: chalekhes: نوعی پرنده در آبندان ها
ایا: aya: نوعی پرنده وحشی
تیکا: tika: نوعی پرنده وحشی
شونه قپین: shone ghepin: شانه به سر
قشنیک: ghashnic: کلاغ
او گل: oogal: نوعی موش آبی
تشی: tashi: جوجه تیغی

وسیله ها
مقراض یا ناخچین: meghraz, nakhchin: قیچی
کمل: kamel: کاه برنج
بینج: binj: شلتوک، برنج با پوست
سپوس: sapos: پوست برنج
گرواز: gervaz: نوعی بیل برای کشاورزی
فوکا: foka: وسیله ای برای کشاورزی
چنگگ: chengek: وسیله ای برای نرم کردن خاک برای زراعت
چاقاله: chaghaleh: وسیله ای جهت گودکی کوچک برای کاشت
داز: daz: داس یا وسیله ای برای بریدن شاخه های کوچک
دره: dareh: داس یا وسیله ای برای درو در کشاورزی
تاشه: tasheh: تیشه
تور: tor: تبر
درزن: darzen: سوزن
کلوش: kalosh: نوعی کفش محلی
سرپایی: sarpaee: دمپایی
قوا: gheva: کت
جرب: jereb: جوراب
تنه که: tenekeh: شورت
جمه: jemeh: پیراهن
شونه: shoneh: شانه
میرکا: mirka: دانه تسبیح
کوفا: kofa: از انباشته شدن محصولات کشاورزی را گویند
چلکوم: chelekom: چوب هایی که بر روی زمین مرتب بکارند
فیهه: fiheh: وسیله برای کشاورزی
بلو: balo: وسیله برای کشاورزی
لت کش: latkash: وسیله ای برای جابجا کردن گل و خاک
سمبار: sembar: سماور
گالدوج: galdoj: سوزن بزرگ برای بستن روی کیسه ها
کیله: kileh: وسیله برای پیمانه برنج یا گندم
کیله: kileh: نهر کوچک برای عبور آب
تلم: telem: وسیله برای تولید دوغ یا کره یا ماست
دشون: deshon: وسیله برای تولید دوغ یا کره یا ماست
سازه: sazeh: جارو
گلیما سازه: galima sazeh: نوعی جارو ساخته شده با گیاه محلی
فنر: fener: فانوس
لمپا: lampa: چراغ گرد سو
قلیون: ghalyon: قلیان
سرنا: serna: نوعی ساز سنتی
للوا: laleva: نی
کش دمبک: kash dambek: نوعی ضرب
کرفا: kerfa: وسیله ماهی گیری
پیلکا: pilka: ظرف سفالی
چراغ سوتکه: cheragh sotkeh: وسیله قدیمی برای روشنایی منزل
لوه: laveh: دیک پلوپزی

مکان ها
کش: kash: هم به پهلوی بدن معنی می دهد و هم به کنار و جنب مکان
سامون: samon: محدوده خانه یا مرز خانه یا زمین را گویند
هدار: hedar: عبور کردن
کلوم: kelom: طویله: محل نگهداری دام
ککلی: kekeli: محل نگداری مرغ و اردک و غاز و ...
کله: kaleh: جایی که بیرون از منزل غذا پخت می شده است.
تیم جار: time jar: محلی برای پاشیدن دانه ها برای کشت

رنگ ها
سیو: siyoh: سیاه
اسبه: esbeh: سفید
کهو: kahoh: کدر یا رنگ تیره
سرخ: serkh: قرمز یا سرخ
زرد و زار: zard o zar: رنگ زرد یا بیماری

اعضای بدن
کپل: kapel: باسن
بال: bal: دست
لینگ: ling: پا
کله: kaleh: سر
بلفه: belfeh: ابرو
می: mi: مو
چونه: choneh: چانه
لوشه: losheh: لب
گلی: gali: گلو
اشکم: eshkem: شکم
میون ذیل: mion zil: بین گردن و پشت
په کت: pekat: پشت سر
انگوس: angos: انگشت
چش خنه: chesh kheneh: گودی چشم

زمان ها و اوقات
اسا: esa: حالا، اکنون
پینه ماز: pine maz: عصر
صواحی: sevahi: صبح
چاش گدر: chash geder: موقع ناهار
چاشت: chasht: ظهر
ناماشون: namashon: غروب
شو: sho: شب
شو نیشت: sho nisht: شب نشینی
پر توم نیهه: per tom niheh: خیلی وقت نیست، دقایقی پیش

حرکات ظاهری بدن
کلش: kelesh: سرفه
اپچه: abcheh: عطسه
ول و ویاز: valo vyaz: دهن دره یا حرکات بعد از خستگی
وشنا: veshna: گرسنه
تشنا: teshna: تشنه
دکت: daket: افتاده یا مریض
زاله تو: zaletoo: تب شدید
گس دگیت: ges daghit: حالت ناراحتی، بی قرار
خرناس: khernas: خر و پف شدید

وضعیت هوا
وارش: varesh: باران
میاه: miyah: ابری
افتاب: eftab: آفتاب
سرما: serma: سردی
ورفی: varfi: برفی

غذا ها و میوه ها
هلی: hali: آلوچه، گوجه سبز
او: oo: آب
مرغنه: mergheneh: تخم مرغ
بیشتی: bishti: ته دیک
پلا تیم: pela tim: اضافه های برنج یا پلو
پلا: pela: برنج، پلو
خرمانی: khermani: خرمالو
سه: seh: سیب
سی تی: siti: نوعی گوجه سبز
پشته زیک: peshteh zik: نوعی شکلات محلی
کئی پلا: kaee pela: کدو برنج
باکله: bakeleh: باقلا

انواع بازی های محلی
چله کته بازی: chelekete bazi: بازی با دو چوب که بر اثر برخورد چوب بزرگ بر روی چوب کوچک و هنگام ضربه به طرف روبرو امتیاز داده می شود.
چش بیته کا: chesh bayteh ka: قائم موشک که با چشم داشتن طرف مقابل نفر بعدی قائم می شود و ...
نجات بازی: nejat bazi: نوعی بازی که برای نجات یار خودی تلاش می شود.
تنبره: takbareh: با چیدن چند سنگ و با پرتاب توپ به طرف سنگها و بعد فرار تا راهی برای روی هم گذاشتن سنگ ها می باشد.
بزه کا: bazeh ka: نوعی بازی که یک نفر را در میون جمع قرار داده و یک نفر به او می زند و بعد از بلند شدن باید بگوید نفری که زد کی بود.
هفت سنگ: haft sang: با هفت سنگ که به ترتیب بایستی با یک روش خاصی آنها را روی دست قرار داد که در پایان همه روی دست قرار گیرند.
خط تیله بازی: khatileh bazi: تیله بازی با پا

دیگر اصطلاحات
لینگه لو: linge lo: لگد مال، له کردن
چله: cheleh: شاخه درخت
چمر: chemer: صدا
ونگ: vang: صدا زدن
شونگ: shong: فریاد زدن
تیل: til: گل و لای
تی تی: titi: شکوفه درخت یا گل
گنگه: kengeh: زیرساقه گیاه که در زمین است
پچیم: pachim: پرچین یا دیوار چوبی که با شاخه ها درست می شود
تلی: tali: تیغ یا سیخ برخی درختان
چکر: cheker: برامدگی روی چوب و دیگر وسیله ها
کپل: kapel: پرتاب کردن
کتار: ketar: به مجموعه دهان را گویند
ورز: varz: شخم زدن اول بهار
نشا: nesha: بوته برنج برای کاشت
کمل کوفا: kamel kafa: مجموعه از چیدن کاه رویس هم
دماس: demas: بگیر
میراب: mirab: کسی که آب زمین را تقسیم می کند
تیم: tim: بذر یا دانه
کتل: katel: به درازا، ردیف
چکه: chakeh: دست زدن
سرما: serma: رقص
نفار:nefar: محلی برای استارحت و نگهبانی در صحرا
اوخار: okhar: آخور، محل غذا برای دام
تیسابه: tisabeh: پا برهنه
رواق سر: revagh sar: ایوان یا جلوی منزل
کاتی: kati: نردبان
لچک: lachek: سربند، پارچه برای بستن سر
پندیک: pendik: ویشکون
گذلاق: gezelagh: قلقلک برای خنده
کلن: kalen: خاکستر آتش
وازی: vazi: شن و ماسه
دسته چرخ: dasteh charkh: فرغون، وسیله برای حمل بار
شب خوابی: shab khabi: چراغ شب
متکا:metka: متکا یا بالش
دسی برق: dasi bargh: چراغ دستی یا قوه
لم و لوار: lamo levar: خرابه یا چاله کنار باغ که دیوار نباشد
آپچین: apchin: نایلون یا پلاستیک
بقیه اصطلاحات تقریباً با همان لهجه فارسی صحبت می شود.

برگرفته از وبلاگ تی تی